Przejdź do treści
Pod tarpem. notatki z polskiego lasu

Ogień

Rodzaje ognisk i jak rozpalić ognisko

Rodzaje ognisk: stożek i daszek do gotowania, krzyż i chatka na długi wieczór. Jak rozpalić ognisko w miejscu wyznaczonym i jak je potem zgasić.

5 min czytania Andrzej Wilkosz

Kamienny krąg paleniska na polanie w borze sosnowym, w środku ułożony stożek z cienkich patyków, obok wiadro z wodą

Wieczór przy wiacie w leśnictwie, pada, a ja i tak rozpalam w stałym kręgu kamieni. Cztery rodzaje ognisk, które opisuje Smokey Bear, to stożek i daszek do gotowania oraz krzyż i chatka do długiego palenia. Każde rozpalasz od rozpałki leżącej pod spodem. W lesie, na terenach śródleśnych i do stu metrów od granicy lasu ogień wolno rozniecać tylko w miejscu wyznaczonym przez właściciela lasu lub nadleśniczego.

Miejsce na ogień

Rano widuję czarne kręgi po ogniskach w młodnikach i na skraju zrębu, czasem jeszcze ciepłe. Kilka kamieni przyniesionych między sosny nie czyni takiego miejsca wyznaczonym.

Podstawą jest art. 30 ust. 3 pkt 1 ustawy o lasach. Dokładniej rozpisałem miejsca i przepisy w notatce o tym, gdzie legalnie rozpalić ognisko. Nocleg w programie Zanocuj w lesie też nie daje zgody na ognisko.

Za ogień w złym miejscu art. 82 § 3 kodeksu wykroczeń przewiduje areszt, ograniczenie wolności albo grzywnę. Sąd może wymierzyć grzywnę do trzydziestu tysięcy złotych, na podstawie art. 24 § 1a. Mandatem, według art. 96 § 1ad kodeksu postępowania w sprawach o wykroczenia, można nałożyć do pięciu tysięcy złotych, a przy zbiegu przepisów z art. 9 § 1 kodeksu wykroczeń do sześciu tysięcy.

Zanim zaczniesz myśleć, jak przygotować miejsce na ognisko, sprawdź ograniczenia zarządcy i zagrożenie pożarowe, a potem zapytaj sam siebie, czy zdołasz ten ogień porządnie zgasić. O to każe pytać Leave No Trace. U mnie wiadro wody stoi przy palenisku przed pierwszą zapałką, łopatka leży obok.

Smokey Bear zaleca miejsce płaskie, otwarte nad głową i osłonięte od porywistego wiatru. Podaje odstęp piętnastu stóp od namiotów, roślinności i nisko zwisających gałęzi oraz wolny krąg o średnicy dziesięciu stóp. W metrach:

15 × 0,3048 m = 4,572 m ≈ 4,57 m
10 × 0,3048 m = 3,048 m ≈ 3,05 m

Nad płomieniem ma zostać wolne miejsce co najmniej trzy razy wyższe od niego, więc półmetrowy płomień potrzebuje 3 × 0,5 m = 1,5 m prześwitu. Tarpu nad ogniem nie rozpinam.

Oba poradniki piszą o warunkach amerykańskich i o polskim prawie nic nie mówią. Smokey opisuje na przykład kopanie dołu pod ognisko, a w polskim lesie nie kopiesz, bo art. 30 ust. 1 pkt 3 zabrania rozkopywania gruntu. Korzystasz z gotowego paleniska.

Drewno i rozpałka

Drewno przywożę swoje. Nie łamię gałęzi, także martwych, ani niczego nie ścinam pod ognisko. Smokey Bear odradza takie zbieranie, a art. 30 ust. 1 pkt 5 ustawy o lasach zabrania niszczenia lub uszkadzania drzew, krzewów i innych roślin.

Przed układaniem dzielę materiał na trzy kupki. Rozpałka ma przyjąć pierwszy płomień, a Smokey zalicza do niej drobne gałązki, suche liście, trawę i igliwie. Podpałka to cienkie patyki, które przejmą ogień, zanim dołożysz większe kawałki.

Granicą grubości podpałki jest w źródle jeden cal, czyli 1 × 2,54 cm = 2,54 cm. Chodzi więc o patyki cieńsze niż mniej więcej dwa i pół centymetra. Grubsze drewno odkładam na bok, na później.

Po deszczu samo rozdzielenie nie wystarczy, o czym piszę osobno przy ogniu po trzech dniach deszczu. Kolejność zostaje ta sama: drobny materiał, potem patyki, na końcu polana, a wszystko gotowe przed zapaleniem.

Ułożenia ogniska

To, jak ułożyć ognisko, zależy od tego, do czego ma służyć. Do gotowania stawiam stożek, wieczorem przy wiacie układam chatkę, i to zgadza się z podziałem Smokey Bear, choć źródło nie porównuje czasów palenia.

Przy stożku rozpałka leży na środku, a cienkie patyki opierasz nad nią tak, żeby schodziły się górą jak żerdzie namiotu.

Daszek opiera się na jednym dłuższym patyku, wbitym skośnie w ziemię nad rozpałką. O ten patyk wspierasz mniejsze i powstaje pochyłe przykrycie. Tak opisuje go Smokey Bear.

Przy krzyżu rozpałka leży na środku, a podpałkę kładziesz nad nią na krzyż. Kolejne kawałki dokładasz, gdy już się pali.

Chatkę budujesz wokół rozpałki, kładąc patyki warstwami, każdą pod kątem prostym do poprzedniej, a środek zostawiasz dla płomienia. Najcieńsze idą na wierzch. Smokey zalicza chatkę, razem z krzyżem, do ognisk na długie palenie.

Żadne z otwartych źródeł nie porównuje, które ułożenie mniej dymi, więc ogniska bez dymu nie obiecuję.

Gwiazda i pochodnia

Znam jeszcze gwiazdę: kilka polan leży jak szprychy, końcami w żarze. W miarę spalania dosuwa się je do środka.

Szwedzka pochodnia to pionowy pieniek nacięty z góry na krzyż i rozpalany od środka. Pieniek przywożę gotowy z domu, bo w lesie drewna na nią nie tnę, a stawiam ją tylko w miejscu wyznaczonym.

Smokey Bear i Leave No Trace tych dwóch konstrukcji nie opisują, więc nie podaję ich wydajności ani czasu palenia.

Pierwszy płomień

Jak rozpalić ognisko, kiedy drewno już leży? Zapałkę albo zapalniczkę przykładasz do rozpałki pod spodem. Smokey Bear radzi delikatnie dmuchać u podstawy i potem stopniowo dokładać podpałkę i większe drewno.

Płynów łatwopalnych nie używasz. Jeśli zamiast zapałek wolisz krzesiwo, przygotowanie materiału opisałem w notatce o rozpalaniu krzesiwem.

Ogień trzymasz mały. Leave No Trace zaleca palić tylko wtedy, gdy rzeczywiście z ognia korzystasz. Drewno dopalasz do popiołu, a wysoki płomień do niczego nie jest potrzebny.

Śmieci do paleniska nie trafiają. Smokey wymienia też puszki pod ciśnieniem, baterie, szkło i aluminium. W ogniu ma być drewno, opakowania zabierasz ze sobą.

Zimne palenisko

Gaszę wodą, nie zasypuję. Smokey Bear podaje kolejność: zalej, przemieszaj, zalej jeszcze raz, sprawdź. Leave No Trace też każe gasić wodą, bo sama ziemia może nie zgasić ognia do końca.

Lejesz obficie, aż przestanie syczeć. Potem łopatką mieszasz wodę z żarem i podłożem paleniska i zeskrobujesz polana, aż odsłonisz wszystko, co się jeszcze tli, a nie tylko czerwone punkty widoczne z góry.

Potem znowu dolewasz wody. Źródła nie podają, ile litrów potrzeba, a koniec gaszenia wyznacza zimne palenisko, nie puste wiadro.

Wierzch dłoni trzymasz nad popiołem i sprawdzasz, czy jeszcze grzeje, ręki w żar nie wkładasz. Jeśli jest za gorąco, żeby dotknąć, jest za gorąco, żeby odejść, jak ujmuje to Smokey Bear. Dolewasz więc i mieszasz dalej, aż wszystko wystygnie.

Przeliczenia stóp i cali na metry oraz przykład z półmetrowym płomieniem są moim rachunkiem, przy 1 stopie = 0,3048 m i 1 calu = 2,54 cm.

Przy wiacie zostaje mokry popiół.

Źródła

  1. Smokey Bear (USDA Forest Service, Ad Council, NASF): How to Build Your Campfire — rozpałka, podpałka i drewno, odległość 15 stóp, krąg 10 stóp, cztery ułożenia, gaszenie: zalej, przemieszaj, zalej, sprawdź
  2. Leave No Trace Center for Outdoor Ethics: Principle 5: Minimize Campfire Impacts — istniejące paleniska, mały ogień, spalanie na popiół, gaszenie wodą zamiast ziemią
  3. Ustawa z dnia 28 września 1991 r. o lasach (Dz.U. 1991 nr 101 poz. 444, tekst ujednolicony ISAP z 25 maja 2026 r.), art. 30 ust. 1 pkt 3 i 5, ust. 3 pkt 1 — ogień tylko w miejscach wyznaczonych, w lesie i do 100 m od jego granicy; zakaz rozkopywania gruntu i uszkadzania drzew
  4. Ustawa z dnia 20 maja 1971 r.: Kodeks wykroczeń (Dz.U. 1971 nr 12 poz. 114, tekst ujednolicony ISAP z 5 maja 2026 r.), art. 24 § 1a, art. 82 § 3 — rozniecanie ognia poza miejscem wyznaczonym, kary: areszt, ograniczenie wolności, grzywna do 30 000 zł
  5. Ustawa z dnia 24 sierpnia 2001 r.: Kodeks postępowania w sprawach o wykroczenia (Dz.U. 2001 nr 106 poz. 1148, tekst ujednolicony ISAP z 21 października 2026 r.), art. 96 § 1ad — mandat za wykroczenia z art. 82 § 1–3, 4 i 5 do 5000 zł, przy zbiegu przepisów do 6000 zł